De samenstelling van de voeding

Vandaag zal ik beginnen met het eerste deel van een reeks artikelen over de samenstelling van de voeding. Ik zal de ‘maaltijdschijf’ en de ‘schijf van vijf’ doornemen en ook verder ingaan op bepaalde producten. Ik zal dan ook hopelijk de kans krijgen om in te gaan op het product "brood", dat hier op ons eiland nog veel te wensen overlaat.

Terwijl ik dit schrijf gaat er al een lawine van klachten door mijn hoofd die ik zo vaak heb gehoord en helaas ook zelf heb meegemaakt, of beter gezegd ook tussen mijn tanden heb gehad.
Voor een goede gezondheid is het van groot belang, dat de dagelijkse voeding alle noodzakelijke voedingsstoffen bevat. Dit zijn koolhydraten, eiwitten, vetten, vitaminen en mineralen.
Eiwitten zijn de bouwstoffen voor de lichaamscellen, vetten en koolhydraten leveren energie, en vitaminen en mineralen hebben een regelende taak bij vele functies van het lichaam.

Bij de samenstelling van de dagelijkse maaltijden moet er rekening mee worden gehouden, dat een gevarieerde voeding over het algemeen eerder alle voedingsstoffen zal bevatten dan een eenzijdige voeding.
Ook zijn levensmiddelen waaruit geen voedingsstoffen zijn verwijderd, in dit opzicht zeer waardevol. Bij het vervaardigen van wit meel bijvoorbeeld gaan waardevolle voedingstoffen als kiem en zemel van de tarwekorrel verloren, omdat deze worden verwijderd. Tarwekiemen en tarwezemelen bevatten onder meer veel B-vitaminen.

Levensmiddelen waaraan bij verwerking in de fabrieken scheikundige stoffen als geurstoffen, smaakstoffen, kleurstoffen en conserveringsmiddelen zijn toegevoegd, kunnen schadelijk zijn voor de gezondheid. Ook tijdens de groei van gewassen op het land kunnen schadelijke stoffen worden opgenomen, wanneer de gewassen worden bespoten met scheikundige bestrijdingsmiddelen.

De ‘schijf van vijf’ en de ‘Maaltijdschijf’.
In 1953 werd door het Voorlichtingsbureau voor de voeding in Nederland de Schijf van Vijf ingevoerd.

De voedingsmiddelen werden ingedeeld in vijf groepen:
Groep 1: Melk en melkproducten
Groep 2: Groente, fruit en aardappelen
Groep 3: Vlees, vis, kaas, eieren en peulvruchten
Groep 4: Vetten
Groep 5: Graan en graanproducten

Bij de voorlichting werd gebruik gemaakt van illustraties waarop de vijf groepen voedingsmiddelen in vijf gelijke vakken in een ronde schijf waren afgebeeld.

Er werd geadviseerd dagelijks uit elk van de vakken iets te eten, waarbij werd benadrukt dat variatie noodzakelijk is. Daarnaast werd aanbevolen zuinig te zijn met gebruik van vet en suiker.

Velen zijn grootgebracht met een voeding die gebaseerd is op de Schijf van Vijf. Op scholen, in brochures, kranten, tijdschriften en kookboeken werd veelal met de indeling in vijf groepen gewerkt

In de loop van de jaren hebben de voedingsgewoonten van vooral de bewoners van de Westerse landen grote veranderingen ondergaan. Het gebruik van vet, suiker, dierlijk eiwit en genotmiddelen als gebak, frisdranken en hartige hapjes is sterk toegenomen. De instanties die voorlichting geven over de voeding, hebben hun voorlichting zo veel mogelijk aan de veranderingen in eetgewoonten aangepast.

Vooral werden onderzoekingen verricht en werd er voorlichting gegeven over het verband tussen voedingsgewoonten en de zogeheten welvaartsziekten als hart- en vaatziekten, verstopping en tandbederf. In de voorlichting werd gewezen op het gevaar van een te hoog gebruik van suiker en vet en een te laag gebruik van meervoudig onverzadigde vetzuren en voedingsvezels.
(In een van de volgende artikelen zal ik het hebben over verzadigde, onverzadigde en essentiële vetzuren.) Voedingsvezels zijn onverteerbare stoffen die in alle onbewerkte plantaardige producten voorkomen.
In mei 1981 heeft het Voorlichtingsbureau voor de Voeding in Nederland de Maaltijdschijf ingevoerd. De Maaltijdschijf geeft een indeling van de voedingsmiddelen in vier groepen en is aangepast aan de veranderde voedingsgewoonten in Nederland.

De maaltijdschijf wijkt in enkele opzichten af van de Schijf van Vijf. Allereerst wordt aanbevolen uit alle groepen voedingsmiddelen in iedere maaltijd iets te gebruiken. Dit in tegenstelling tot de schijf van vijf, waarbij het advies werd gegeven iedere dag iets uit iedere groep te eten. Net als bij de Schijf van Vijf wordt echter aangeraden variaties in de maaltijden aan te brengen.

Het advies luidt dan ook:
- Iedere maaltijd is even belangrijk.
- Een maaltijd is pas volledig als er iets in zit uit iedere groep.
- Afwisseling hoort daarbij.

De invoering van de Maaltijdschijf wordt ondersteund door een illustratie van een schijf waar in vier vakken de vier groepen voedingsmiddelen zijn afgebeeld. De voedingsmiddelen uit de groepen 1 (brood, granen, graanproducten, aardappelen en peulvruchten) en 2 (groente en fruit) zijn afgebeeld in twee grote vakken. Het zijn plantaardige producten, die de basis behoren te vormen van de dagelijkse voeding. Men heeft er dagelijks grotere hoeveelheden van nodig dan de voedingsmiddelen uit de groepen 3 (melk, melkproducten, kaas, vlees, vis en ei) en 4 (Halvarine, margarine en boter).
De vakken zijn daarom kleiner afgebeeld. Geadviseerd wordt: eet veel plantaardige producten en wees matig met vet.

Persoonlijk heb ik een opmerking bij het hanteren van de Maaltijdschijf en de zoals u al hebt begrepen, de vroeger gehanteerde Schijf van Vijf.
Geen van beide schijven hebben het over het gebruik van voldoende vloeistoffen (water, thee en vruchtensappen). Uiteraard kan er door het lichaam veel vocht gehaald worden uit de groep 2 van de Maaltijdschijf, maar toch blijf ik erbij dat er een apart vakje gemaakt moest worden voor vloeistoffen.

Vloeistoffen (water) zijn voor het lichaam van essentieel belang, dus hoewel dit niet voorkomt in de Maaltijdschijf doen wij dat er wel bij als ‘toetje’ van de maaltijdschijf.